Prawo cywilne
82 haseł w tej kategorii
Prawo cywilne reguluje stosunki majątkowe i osobiste między osobami fizycznymi i prawnymi. Obejmuje m.in. prawo zobowiązań (umowy, odszkodowania), prawo rzeczowe (własność, użytkowanie), prawo spadkowe oraz część prawa rodzinnego. To najszersza gałąź prawa, z którą każdy z nas styka się na co dzień – od zakupów w sklepie, przez wynajem mieszkania, po dziedziczenie majątku.
Hasła w kategorii
Zachowek
Zachowek to minimalna część spadku, która przysługuje najbliższym członkom rodziny spadkodawcy – nawet jeśli zostali pominięci w testamencie.
Czytaj więcej →Przedawnienie
Przedawnienie to upływ czasu, po którym dłużnik może odmówić spełnienia świadczenia. Wierzyciel traci możliwość skutecznego dochodzenia roszczenia przed sądem.
Czytaj więcej →Zadatek a zaliczka
Zadatek i zaliczka to dwie różne instytucje prawne. Zadatek zabezpiecza wykonanie umowy – jeśli jedna strona się wycofa, druga może go zatrzymać lub żądać podwójnej kwoty. Zaliczka to po prostu część ceny, zwracana w przypadku niewykonania umowy.
Czytaj więcej →Rękojmia
Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy. Uwaga: dla umów konsumenckich zawartych od 1 stycznia 2023 r. rękojmię zastąpił reżim niezgodności towaru z umową – rękojmia z Kodeksu cywilnego dotyczy dziś głównie transakcji B2B, sprzedaży między osobami prywatnymi, nieruchomości i starszych umów.
Czytaj więcej →Bezpodstawne wzbogacenie
Bezpodstawne wzbogacenie ma miejsce, gdy ktoś uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby bez podstawy prawnej. Wzbogacony musi tę korzyść zwrócić.
Czytaj więcej →Odszkodowanie
Odszkodowanie to świadczenie pieniężne mające na celu naprawienie szkody wyrządzonej przez inną osobę. Może obejmować zarówno straty rzeczywiste, jak i utracone korzyści.
Czytaj więcej →Służebność
Służebność to ograniczone prawo rzeczowe, które pozwala korzystać z cudzej nieruchomości w ściśle określony sposób – np. przejeżdżać przez czyjąś działkę.
Czytaj więcej →Użytkowanie wieczyste
Użytkowanie wieczyste to prawo do korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub samorządu przez okres do 99 lat. Od 2019 roku większość użytkowań wieczystych gruntów mieszkaniowych została przekształcona we własność.
Czytaj więcej →Hipoteka
Hipoteka to zabezpieczenie wierzytelności na nieruchomości. Najczęściej stosowana przy kredytach mieszkaniowych – bank może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości.
Czytaj więcej →Zastaw
Zastaw to zabezpieczenie wierzytelności na rzeczy ruchomej lub prawie zbywalnym. Wierzyciel zastawniczy może dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zastawu.
Czytaj więcej →Darowizna
Darowizna to umowa nieodpłatnego przekazania majątku – pieniędzy, nieruchomości, samochodu. Najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku po zgłoszeniu do urzędu skarbowego.
Czytaj więcej →Pełnomocnictwo
Pełnomocnictwo to upoważnienie do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz innej osoby. Skutki prawne dotyczą bezpośrednio mocodawcy.
Czytaj więcej →Umowa zlecenie
Umowa zlecenie to umowa cywilnoprawna o świadczenie usług. Liczy się staranne działanie, a nie konkretny rezultat. Podlega składkom ZUS i minimalnej stawce godzinowej.
Czytaj więcej →Umowa o dzieło
Umowa o dzieło to umowa rezultatu – wykonawca zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego efektu (np. napisanie tekstu, namalowanie obrazu). Co do zasady nie podlega składkom ZUS.
Czytaj więcej →Najem
Najem to umowa, w której wynajmujący oddaje najemcy rzecz do używania w zamian za czynsz. Najczęściej dotyczy lokali mieszkalnych i użytkowych.
Czytaj więcej →Dzierżawa
Dzierżawa to umowa podobna do najmu, ale dzierżawca ma dodatkowo prawo do pobierania pożytków – np. zbierania plonów z gruntu rolnego.
Czytaj więcej →Poręczenie
Poręczenie to zobowiązanie się osoby trzeciej do spłaty długu, jeśli dłużnik główny tego nie zrobi. Poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny.
Czytaj więcej →Cesja
Cesja (przelew wierzytelności) to umowa przeniesienia wierzytelności na inną osobę. Nowy wierzyciel wstępuje w prawa dotychczasowego – zgoda dłużnika nie jest wymagana.
Czytaj więcej →Kara umowna
Kara umowna to klauzula w umowie określająca z góry kwotę odszkodowania za niewykonanie zobowiązania niepieniężnego. Wierzyciel nie musi udowadniać szkody.
Czytaj więcej →Siła wyższa
Siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia, które wyłącza odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania – np. powódź, wojna, pandemia.
Czytaj więcej →Wada oświadczenia woli
Wady oświadczenia woli to okoliczności powodujące, że podpisana umowa jest nieważna lub może być uchylona – np. błąd, podstęp, groźba, brak świadomości.
Czytaj więcej →Zadośćuczynienie
Zadośćuczynienie to pieniężna rekompensata za krzywdę niemajątkową – ból, cierpienie, utratę zdrowia. W odróżnieniu od odszkodowania dotyczy szkody niematerialnej.
Czytaj więcej →Roszczenie
Roszczenie to prawo do żądania od konkretnej osoby określonego zachowania – zapłaty, wydania rzeczy, naprawienia szkody.
Czytaj więcej →Egzekucja komornicza
Egzekucja komornicza to przymusowe ściągnięcie długu przez komornika. Komornik może zająć wynagrodzenie, konto bankowe, ruchomości i nieruchomości dłużnika.
Czytaj więcej →Współwłasność
Współwłasność to sytuacja, gdy prawo własności do tej samej rzeczy przysługuje kilku osobom. Każdy współwłaściciel ma udział w prawie własności.
Czytaj więcej →Zasiedzenie
Zasiedzenie to nabycie prawa własności przez długotrwałe posiadanie – 20 lat w dobrej wierze lub 30 lat w złej wierze dla nieruchomości.
Czytaj więcej →Spadek
Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na spadkobierców. Obejmuje zarówno majątek, jak i długi.
Czytaj więcej →Testament
Testament to dokument, w którym spadkodawca rozrządza swoim majątkiem na wypadek śmierci. Może powołać spadkobierców, ustanowić zapisy i polecenia.
Czytaj więcej →Zapis windykacyjny
Zapis windykacyjny to postanowienie w testamencie notarialnym, na mocy którego oznaczona osoba nabywa konkretny przedmiot z chwilą otwarcia spadku.
Czytaj więcej →Wydziedziczenie
Wydziedziczenie to pozbawienie prawa do zachowku osoby uprawnionej. Możliwe tylko w testamencie i z określonych, poważnych przyczyn.
Czytaj więcej →Dział spadku
Dział spadku to podział majątku spadkowego między spadkobierców. Może nastąpić umownie lub sądowo. Roszczenie nie ulega przedawnieniu.
Czytaj więcej →Roszczenie negatoryjne
Roszczenie negatoryjne pozwala właścicielowi żądać zaprzestania naruszeń jego prawa własności, które nie polegają na odebraniu mu rzeczy – np. gdy sąsiad bezprawnie przechodzi przez działkę.
Czytaj więcej →Roszczenie windykacyjne
Roszczenie windykacyjne to prawo właściciela do żądania wydania rzeczy od osoby, która włada nią bez tytułu prawnego.
Czytaj więcej →Odpowiedzialność deliktowa
Odpowiedzialność deliktowa to obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym – bezprawnym działaniem niezależnym od umowy.
Czytaj więcej →Odpowiedzialność kontraktowa
Odpowiedzialność kontraktowa to obowiązek naprawienia szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.
Czytaj więcej →Solidarność dłużników
Solidarność dłużników oznacza, że wierzyciel może żądać spełnienia całego świadczenia od każdego z dłużników z osobna – spełnienie przez jednego zwalnia pozostałych.
Czytaj więcej →Potrącenie
Potrącenie to wzajemne umorzenie wierzytelności dwóch osób, które są jednocześnie wobec siebie dłużnikami i wierzycielami.
Czytaj więcej →Odnowienie
Odnowienie (nowacja) to umowa, na mocy której dłużnik zobowiązuje się spełnić inne świadczenie w zamian za umorzenie dotychczasowego zobowiązania.
Czytaj więcej →Zwłoka
Zwłoka to zawinione opóźnienie dłużnika w spełnieniu świadczenia, które daje wierzycielowi dodatkowe uprawnienia, w tym prawo do odszkodowania.
Czytaj więcej →Zadatek
Zadatek to kwota wręczana przy zawarciu umowy jako zabezpieczenie – jeśli strona, która go dała, nie wywiąże się z umowy, druga strona może zadatek zachować.
Czytaj więcej →Zaliczka
Zaliczka to częściowa zapłata z góry na poczet przyszłego świadczenia, która w razie niewykonania umowy zawsze podlega zwrotowi.
Czytaj więcej →Umowa przedwstępna
Umowa przedwstępna to zobowiązanie do zawarcia w przyszłości określonej umowy na ustalonych wcześniej warunkach.
Czytaj więcej →Akt notarialny
Akt notarialny to dokument urzędowy sporządzony przez notariusza, wymagany m.in. przy sprzedaży nieruchomości i mający szczególną moc dowodową.
Czytaj więcej →Księga wieczysta
Księga wieczysta to publiczny rejestr prowadzony przez sąd, który ujawnia stan prawny nieruchomości – kto jest właścicielem i jakie ciążą obciążenia.
Czytaj więcej →Prawo pierwokupu
Prawo pierwokupu daje uprawnionemu pierwszeństwo nabycia rzeczy, gdy właściciel zdecyduje się ją sprzedać.
Czytaj więcej →Szkoda
Szkoda to uszczerbek w dobrach prawnie chronionych – może być majątkowa (strata finansowa) lub niemajątkowa (krzywda, cierpienie).
Czytaj więcej →Nienależne świadczenie
Nienależne świadczenie to świadczenie spełnione bez ważnej podstawy prawnej – np. podwójna zapłata faktury lub przelew na zły numer konta.
Czytaj więcej →Odstąpienie od umowy
Odstąpienie od umowy to jednostronne oświadczenie powodujące, że umowa traktowana jest jakby nigdy nie została zawarta – strony zwracają sobie świadczenia.
Czytaj więcej →Wypowiedzenie umowy cywilnej
Wypowiedzenie umowy cywilnej to jednostronne zakończenie umowy ze skutkiem na przyszłość – dotychczasowe świadczenia pozostają ważne.
Czytaj więcej →Przedawnienie roszczeń
Przedawnienie roszczeń oznacza, że po upływie określonego czasu dłużnik może odmówić spełnienia świadczenia – wierzyciel traci możliwość przymusowego dochodzenia praw.
Czytaj więcej →Niezgodność towaru z umową
Od 1 stycznia 2023 r. to podstawowy tryb reklamacji konsumenckiej – zastąpił rękojmię w relacjach sprzedawca–konsument. Towar musi być zgodny z umową, a jeśli nie jest, konsument może żądać naprawy lub wymiany, a dalej obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy.
Czytaj więcej →Pozew
Pozew to pismo, którym rozpoczyna się proces cywilny – musi zawierać oznaczenie stron, żądanie, wartość przedmiotu sporu i uzasadnienie wraz z dowodami.
Czytaj więcej →Nakaz zapłaty
Nakaz zapłaty to orzeczenie wydawane bez rozprawy w sprawach o zapłatę. Termin na sprzeciw lub zarzuty jest oznaczony w samym nakazie i wynosi dwa tygodnie albo miesiąc, zależnie od trybu postępowania i miejsca doręczenia – po jego upływie nakaz staje się prawomocny.
Czytaj więcej →EPU (e-sąd)
Elektroniczne postępowanie upominawcze to uproszczony tryb dochodzenia roszczeń pieniężnych online przed e-sądem w Lublinie, z niższą opłatą i nakazem zapłaty wydawanym elektronicznie.
Czytaj więcej →Klauzula wykonalności
Klauzula wykonalności to sądowe stwierdzenie, że orzeczenie nadaje się do egzekucji. Dopiero tytuł wykonawczy (orzeczenie + klauzula) pozwala złożyć wniosek do komornika.
Czytaj więcej →Koszty sądowe
Koszty sądowe to opłaty i wydatki w postępowaniu. W sprawach o zapłatę opłata wynosi zwykle 5% wartości sporu, a przegrywający zwraca koszty wygrywającemu.
Czytaj więcej →Wezwanie do zapłaty
Wezwanie do zapłaty to pismo wzywające dłużnika do uregulowania długu w wyznaczonym terminie. W praktyce jest niezbędne przed pozwem i przerywa bierność wierzyciela.
Czytaj więcej →Skarga pauliańska
Skarga pauliańska pozwala wierzycielowi uznać za bezskuteczną czynność dłużnika (np. darowiznę mieszkania), którą pokrzywdził wierzyciela – i sięgnąć po majątek przekazany osobie trzeciej.
Czytaj więcej →Ugoda sądowa
Ugoda zawarta przed sądem lub zatwierdzona przez sąd ugoda mediacyjna kończy spór i po nadaniu klauzuli wykonalności ma moc tytułu wykonawczego – jak wyrok.
Czytaj więcej →Podatek od spadków i darowizn
Nabycie spadku lub darowizny podlega podatkowi zależnemu od grupy podatkowej. Najbliższa rodzina (grupa zero) jest całkowicie zwolniona, jeśli zgłosi nabycie na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.
Czytaj więcej →Sprzeciw od nakazu zapłaty
Sprzeciw to pismo, którym podważasz nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym (także elektronicznym – EPU). Masz na to 2 tygodnie od doręczenia nakazu, a jego skuteczne wniesienie powoduje, że nakaz traci moc w całości.
Czytaj więcej →Zarzuty od nakazu zapłaty
Zarzuty to środek obrony przed nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym (np. z weksla). Termin to 2 tygodnie, pismo podlega opłacie, a nakaz – inaczej niż przy sprzeciwie – pozostaje w mocy do czasu wyroku i może być podstawą zabezpieczenia.
Czytaj więcej →Apelacja cywilna
Apelacja to odwołanie od wyroku sądu I instancji w sprawie cywilnej. Najpierw (w 7 dni) wnioskujesz o uzasadnienie wyroku, a potem masz 2 tygodnie od jego doręczenia na złożenie apelacji.
Czytaj więcej →Zabezpieczenie roszczenia
Zabezpieczenie to tymczasowa ochrona na czas procesu – np. zajęcie rachunku dłużnika, wpis w księdze wieczystej albo alimenty płatne już od momentu złożenia pozwu. Sąd udziela go, gdy uprawdopodobnisz roszczenie i interes prawny.
Czytaj więcej →Zwolnienie od kosztów sądowych
Jeśli nie stać Cię na opłatę od pozwu czy apelacji, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym. Sąd może zwolnić w całości lub w części – uwaga: zwolnienie nie chroni przed zwrotem kosztów przeciwnikowi po przegranej.
Czytaj więcej →Właściwość sądu
Właściwość odpowiada na pytanie: do którego sądu złożyć pozew. Rzeczowa decyduje o szczeblu (rejonowy czy okręgowy), miejscowa – o mieście. Pozew złożony do niewłaściwego sądu nie przepada – sąd przekaże go właściwemu.
Czytaj więcej →Dziedziczenie ustawowe
Gdy nie ma ważnego testamentu, majątek dziedziczy rodzina według kolejności z Kodeksu cywilnego: najpierw małżonek i dzieci, potem rodzice i rodzeństwo, dalej dziadkowie, a na końcu pasierbowie i gmina lub Skarb Państwa.
Czytaj więcej →Przyjęcie spadku
Masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o powołaniu do spadku, na złożenie oświadczenia. Brak reakcji oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiadasz za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku.
Czytaj więcej →Odrzucenie spadku
Odrzucenie spadku chroni przed długami zmarłego, ale udział przechodzi na kolejnych spadkobierców – najczęściej na Twoje dzieci. Termin to 6 miesięcy, a w imieniu małoletniego potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego (od 2023 r. z uproszczoną procedurą).
Czytaj więcej →Stwierdzenie nabycia spadku
Aby formalnie potwierdzić, kto dziedziczy, potrzebujesz postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Oba dokumenty mają tę samą moc – notariusz jest szybszy, ale wymaga zgody wszystkich spadkobierców.
Czytaj więcej →Długi spadkowe
Spadek to nie tylko majątek, ale i zobowiązania zmarłego. Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza (zasada domyślna) odpowiadasz za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku; przy przyjęciu prostym – bez ograniczeń.
Czytaj więcej →Gwarancja
Gwarancja to dobrowolne zobowiązanie gwaranta (producenta lub sprzedawcy) określone w oświadczeniu gwarancyjnym. Jest niezależna od ustawowej odpowiedzialności sprzedawcy – rękojmi i niezgodności towaru z umową – i to konsument wybiera, z czego skorzystać.
Czytaj więcej →Reklamacja konsumencka
Reklamacja to zgłoszenie sprzedawcy, że towar jest niezgodny z umową. Najpierw żądasz naprawy lub wymiany, a dopiero potem obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy. Sprzedawca ma 14 dni na odpowiedź – milczenie oznacza uznanie reklamacji.
Czytaj więcej →Klauzula niedozwolona (abuzywna)
Klauzula abuzywna to nieuzgodnione indywidualnie postanowienie umowy z konsumentem, które rażąco narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Taka klauzula nie wiąże konsumenta od początku – resztą umowy strony pozostają związane.
Czytaj więcej →Odstąpienie od umowy zawartej na odległość
Kupując przez internet, telefon lub poza lokalem, konsument ma 14 dni na odstąpienie bez podania przyczyny. Jeśli sprzedawca nie poinformował o tym prawie, termin wydłuża się do 12 miesięcy i 14 dni.
Czytaj więcej →Tytuł wykonawczy
Tytuł wykonawczy to tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Dopiero z nim wierzyciel może iść do komornika – samo orzeczenie sądu nie wystarcza.
Czytaj więcej →Prawomocność orzeczenia
Orzeczenie jest prawomocne, gdy nie przysługuje od niego środek odwoławczy ani inny środek zaskarżenia. Prawomocność to co innego niż wykonalność.
Czytaj więcej →Wyrok zaoczny
Wyrok zaoczny zapada, gdy pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew. Zaskarża się go sprzeciwem w ciągu dwóch tygodni od doręczenia – nie apelacją.
Czytaj więcej →Doręczenie zastępcze
Pismo sądowe można skutecznie doręczyć, mimo że adresat go nie odebrał. Przy pierwszym piśmie wymagającym obrony obowiązują jednak odrębne zasady.
Czytaj więcej →Rygor natychmiastowej wykonalności
Rygor pozwala wykonać wyrok, zanim się uprawomocni. W części spraw sąd nadaje go z urzędu, w innych na wniosek.
Czytaj więcej →Termin zawity
Termin zawity to termin, po którego upływie uprawnienie wygasa. Różni się od przedawnienia – sąd bierze go pod uwagę z urzędu, a upływu nie da się „obejść” zarzutem.
Czytaj więcej →Odsetki ustawowe
Odsetki ustawowe i odsetki ustawowe za opóźnienie to dwie różne stawki, obie liczone od stopy referencyjnej NBP. Przy niezapłaconej fakturze należą się te drugie.
Czytaj więcej →Sprawa z zakresu cywilne wymaga indywidualnej oceny. Na Weź Prawnika porównasz zweryfikowanych specjalistów i zobaczysz stawkę przed rezerwacją.
Potrzebujesz prawnika od: prawo cywilne →