Przedawnienie

Czym jest przedawnienie?

Przedawnienie to instytucja prawa cywilnego, która ogranicza w czasie możliwość dochodzenia roszczeń. Po upływie określonego terminu dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia i skutecznie odmówić zapłaty – nawet jeśli dług rzeczywiście istnieje.

Przedawnienie nie oznacza, że dług znika. Zobowiązanie nadal istnieje (tzw. zobowiązanie naturalne), ale nie można go wyegzekwować przymusowo.

Jakie są terminy przedawnienia?

Ogólny termin przedawnienia wynosi 6 lat (do 2018 r. było to 10 lat). Dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz, odsetki) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin wynosi 3 lata.

Istnieją też terminy szczególne, które trzeba czytać dokładnie: roszczenia sprzedawcy prowadzącego przedsiębiorstwo z tytułu sprzedaży (np. o zapłatę ceny) – 2 lata (art. 554 k.c.), roszczenia z umowy o dzieło – 2 lata od oddania dzieła, roszczenia deliktowe (odszkodowawcze) – 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej, nie później niż 10 lat od zdarzenia.

Uwaga na rękojmię: wskazywane często „2 lata od wydania rzeczy” to okres odpowiedzialności sprzedawcy za wady, które ujawnią się w tym czasie (5 lat dla nieruchomości), a nie uniwersalny termin przedawnienia wszystkich roszczeń z rękojmi. Samo roszczenie z rękojmi przedawnia się według odrębnej zasady – rok od dnia stwierdzenia wady, nie wcześniej niż z upływem okresu odpowiedzialności (art. 568 k.c.).

Kiedy bieg przedawnienia się przerywa, a kiedy zawiesza?

Bieg przedawnienia przerywa się przez: wniesienie powództwa (lub wniosku egzekucyjnego) do sądu oraz uznanie roszczenia przez dłużnika (np. prośbę o rozłożenie na raty). Po przerwaniu termin biegnie od nowa.

Uwaga – zmiana od 30 czerwca 2022 r.: wszczęcie mediacji oraz zawezwanie do próby ugodowej nie przerywają już biegu przedawnienia, lecz go zawieszają – termin nie biegnie przez czas trwania mediacji lub postępowania pojednawczego, a po jego zakończeniu biegnie dalej (nie od zera).

Nowelizacja z 2018 roku i przepisy przejściowe

Od 9 lipca 2018 r. sąd z urzędu bada przedawnienie roszczeń przeciwko konsumentom. Oznacza to, że konsument nie musi sam podnosić zarzutu przedawnienia – sąd zrobi to automatycznie.

Ważne: do roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r. i wtedy jeszcze nieprzedawnionych stosuje się przepisy przejściowe ustawy z 13 kwietnia 2018 r. Nie można więc mechanicznie odjąć 6 lat od daty wymagalności – trzeba porównać termin dawny (najczęściej 10 lat) z nowym, liczonym od dnia wejścia nowelizacji w życie, i przyjąć ten, który upływa wcześniej. W przypadku roszczeń konsumenta przeciwko przedsiębiorcy stosuje się dotychczasowe, dłuższe terminy.