Odsetki ustawowe
Odsetki ustawowe i odsetki ustawowe za opóźnienie to dwie różne stawki, obie liczone od stopy referencyjnej NBP. Przy niezapłaconej fakturze należą się te drugie.
Dwie różne stawki, które łatwo pomylić
Kodeks cywilny posługuje się dwoma pojęciami i to nie są synonimy.
- Odsetki ustawowe (kapitałowe) należą się, gdy odsetki w ogóle się należą, ale ich wysokość nie została określona w inny sposób. Wynoszą sumę stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego.
- Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się, gdy dłużnik spóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, a stopa nie została oznaczona. Wynoszą sumę stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktu procentowego.
Przy niezapłaconej fakturze czy zwróconej pożyczce po terminie w grę wchodzą zwykle te drugie.
Odsetki za opóźnienie należą się nawet bez szkody
Wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Nie trzeba więc niczego udowadniać poza samym opóźnieniem.
Jeżeli wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
Odsetki maksymalne
Wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych, a odsetek za opóźnienie – dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. Jeżeli umowa przewiduje więcej, należą się odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać tych przepisów, także w razie wyboru prawa obcego.
Jak policzyć aktualną stawkę
Obie stawki zmieniają się razem ze stopą referencyjną NBP, dlatego zamiast zapamiętywać liczbę, warto zapamiętać wzór:
- odsetki ustawowe = stopa referencyjna NBP + 3,5 p.p.
- odsetki ustawowe za opóźnienie = stopa referencyjna NBP + 5,5 p.p.
- odsetki maksymalne = dwukrotność odpowiedniej stawki ustawowej
Aktualną wysokość stopy referencyjnej ogłasza Narodowy Bank Polski, a wysokość odsetek ustawowych i odsetek ustawowych za opóźnienie – Minister Sprawiedliwości w obwieszczeniach publikowanych w Monitorze Polskim.
Art. 359 § 2, § 2(1)–2(3) oraz art. 481 § 1, § 2, § 2(1)–2(3) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
Kontrahent nie zapłacił faktury w terminie. Pani Karolina nie musi wykazywać żadnej szkody – wystarczy samo opóźnienie. Należą jej się odsetki ustawowe za opóźnienie, czyli stopa referencyjna NBP powiększona o 5,5 punktu procentowego, liczone od dnia następnego po terminie płatności.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różnią się odsetki ustawowe od odsetek za opóźnienie?
Pierwsze to wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, drugie to skutek spóźnienia z zapłatą. Różnią się wzorem: 3,5 p.p. ponad stopę referencyjną wobec 5,5 p.p.
Czy muszę udowodnić szkodę, żeby żądać odsetek za opóźnienie?
Nie. Należą się nawet wtedy, gdy wierzyciel nie poniósł szkody, a opóźnienie wynikło z okoliczności niezawinionych przez dłużnika.
Czy w umowie można zastrzec dowolnie wysokie odsetki?
Nie. Obowiązuje limit odsetek maksymalnych, a postanowienia umowne nie mogą go wyłączyć ani ograniczyć.