Dziedziczenie ustawowe
Gdy nie ma ważnego testamentu, majątek dziedziczy rodzina według kolejności z Kodeksu cywilnego: najpierw małżonek i dzieci, potem rodzice i rodzeństwo, dalej dziadkowie, a na końcu pasierbowie i gmina lub Skarb Państwa.
Kiedy stosuje się dziedziczenie ustawowe?
Gdy spadkodawca nie zostawił testamentu, testament jest nieważny, powołany spadkobierca nie chce lub nie może dziedziczyć (odrzucił spadek, został uznany za niegodnego, zmarł wcześniej), albo testament obejmuje tylko część majątku.
Kolejność (grupy spadkobierców)
I grupa – małżonek i dzieci. Dziedziczą w częściach równych, ale małżonkowi zawsze przypada co najmniej 1/4 spadku. W miejsce zmarłego dziecka wchodzą jego dzieci (wnuki spadkodawcy).
II grupa – małżonek, rodzice, rodzeństwo. Gdy nie ma zstępnych: małżonek dostaje 1/2, każde z rodziców po 1/4; jeżeli jedno z rodziców nie żyje, jego udział przypada rodzeństwu spadkodawcy (a dalej ich dzieciom). Gdy nie ma małżonka – cały spadek dzielą rodzice i rodzeństwo.
III grupa – dziadkowie i ich zstępni, gdy nie ma osób z grup wcześniejszych.
IV grupa – pasierbowie (dzieci małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło otwarcia spadku).
Na końcu – gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy nie da się jej ustalić – Skarb Państwa. Te podmioty dziedziczą zawsze z dobrodziejstwem inwentarza i nie mogą spadku odrzucić.
Małżonek a wspólność majątkowa
Uwaga na częste nieporozumienie: do spadku wchodzi tylko udział zmarłego w majątku wspólnym (zwykle 1/2) oraz jego majątek osobisty. Druga połowa majątku wspólnego należy do żyjącego małżonka i nie jest dziedziczona.
Kto nie dziedziczy?
Małżonek pozostający w separacji orzeczonej prawomocnie, osoba wydziedziczona w testamencie, uznana za niegodną dziedziczenia, ta która odrzuciła spadek lub zrzekła się dziedziczenia umową ze spadkodawcą. Konkubent i partner nie dziedziczą ustawowo – tylko na podstawie testamentu.
Art. 931–940 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dziedziczenie ustawowe)
Pan Tomasz zmarł bez testamentu, zostawiając żonę i troje dzieci. Spadek dzieli się na cztery równe części po 1/4 – żona otrzymuje 1/4 (czyli minimum ustawowe), a każde z dzieci po 1/4. Dodatkowo żonie i tak przysługuje jej własna połowa majątku wspólnego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy konkubent dziedziczy?
Nie. Bez testamentu partner życiowy nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych, niezależnie od długości związku.
Czy wnuki dziedziczą, gdy żyje ich rodzic?
Nie – wnuki wchodzą w miejsce swojego rodzica dopiero wtedy, gdy on nie dożył otwarcia spadku albo spadek odrzucił.
Co z dzieckiem poczętym?
Dziecko poczęte w chwili śmierci spadkodawcy dziedziczy, jeżeli urodzi się żywe (nasciturus).