Rękojmia
Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy. Uwaga: dla umów konsumenckich zawartych od 1 stycznia 2023 r. rękojmię zastąpił reżim niezgodności towaru z umową – rękojmia z Kodeksu cywilnego dotyczy dziś głównie transakcji B2B, sprzedaży między osobami prywatnymi, nieruchomości i starszych umów.
Czym jest rękojmia?
Rękojmia to odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej, która wynika wprost z ustawy (Kodeksu cywilnego). Nie wymaga żadnej dodatkowej umowy czy karty gwarancyjnej – przysługuje automatycznie z mocy prawa.
Kiedy stosuje się rękojmię, a kiedy niezgodność towaru z umową?
To najważniejsza zmiana ostatnich lat. Do umów sprzedaży towarów zawieranych z konsumentem od 1 stycznia 2023 r. nie stosuje się już kodeksowej rękojmi – reklamację składa się na podstawie przepisów ustawy o prawach konsumenta o niezgodności towaru z umową. Tę zmianę UOKiK opisuje wprost jako „zamiast rękojmi – niezgodność towaru z umową”.
Rękojmia z Kodeksu cywilnego pozostaje właściwa m.in. dla: sprzedaży między przedsiębiorcami (B2B), sprzedaży między osobami prywatnymi, sprzedaży nieruchomości, a także umów konsumenckich zawartych przed 1 stycznia 2023 r. Przedsiębiorca na prawach konsumenta (JDG kupująca poza swoją specjalizacją) korzysta w wielu przypadkach z reżimu konsumenckiego.
Wady fizyczne i prawne
Wada fizyczna to niezgodność rzeczy z umową – np. produkt nie działa prawidłowo, ma uszkodzenia, nie odpowiada opisowi lub próbce. Wada prawna występuje, gdy sprzedana rzecz jest własnością osoby trzeciej, jest obciążona prawem osoby trzeciej lub istnieje ograniczenie w korzystaniu z niej.
Uprawnienia kupującego z rękojmi
W ramach rękojmi kupujący może żądać: naprawy rzeczy, wymiany na nową, obniżenia ceny proporcjonalnie do wady, odstąpienia od umowy (jeśli wada jest istotna). W reżimie konsumenckim obowiązuje natomiast kolejność: najpierw naprawa albo wymiana, a dopiero potem obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy.
Terminy
Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeśli wada zostanie stwierdzona w ciągu 2 lat od wydania rzeczy (5 lat dla nieruchomości). W reżimie konsumenckim sprzedawca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostawy i ujawniony w ciągu 2 lat, przy czym przez pierwsze 2 lata obowiązuje domniemanie, że niezgodność istniała już w chwili dostawy.
Rękojmia a gwarancja
Rękojmia i niezgodność towaru z umową to odpowiedzialność ustawowa sprzedawcy. Gwarancja jest natomiast dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta (najczęściej producenta) – jej zakres i czas trwania określa oświadczenie gwarancyjne. Skorzystanie z gwarancji nie pozbawia uprawnień wobec sprzedawcy.
Art. 556–576⁴ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.); art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 poz. 827 z późn. zm.) – dla umów konsumenckich zawartych od 1 stycznia 2023 r.
Pan Tomasz prowadzi warsztat i kupił od hurtowni podnośnik (transakcja B2B). Po roku urządzenie zaczęło się blokować. Ponieważ jest to sprzedaż między przedsiębiorcami, reklamację składa na podstawie rękojmi z Kodeksu cywilnego i może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo – przy wadzie istotnej – odstąpić od umowy. Gdyby ten sam podnośnik kupił konsument w 2026 r., podstawą reklamacji byłaby niezgodność towaru z umową, a nie rękojmia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy konsument może dziś reklamować towar z rękojmi?
Dla umów zawartych od 1 stycznia 2023 r. – co do zasady nie. Konsument reklamuje towar na podstawie przepisów o niezgodności towaru z umową (ustawa o prawach konsumenta). Rękojmia z Kodeksu cywilnego ma zastosowanie do starszych umów oraz np. do sprzedaży nieruchomości.
Czym rękojmia różni się od gwarancji?
Rękojmia to odpowiedzialność sprzedawcy wynikająca z ustawy – przysługuje zawsze. Gwarancja to dobrowolne zobowiązanie producenta lub sprzedawcy – nie jest obowiązkowa. Kupujący może wybrać, z którego uprawnienia chce skorzystać.
Ile czasu ma sprzedawca na rozpatrzenie reklamacji?
W reżimie konsumenckim sprzedawca ma 14 dni na ustosunkowanie się do reklamacji dotyczącej niezgodności towaru z umową – brak odpowiedzi oznacza jej uznanie. W relacjach B2B termin ten nie wynika wprost z ustawy i zależy od umowy oraz przyjętych zwyczajów.
Czy rękojmię można wyłączyć?
W obrocie między przedsiębiorcami oraz między osobami prywatnymi strony mogą rękojmię ograniczyć lub wyłączyć umownie. Wobec konsumenta takie wyłączenie jest bezskuteczne.