Zwolnienie od kosztów sądowych
Jeśli nie stać Cię na opłatę od pozwu czy apelacji, możesz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym. Sąd może zwolnić w całości lub w części – uwaga: zwolnienie nie chroni przed zwrotem kosztów przeciwnikowi po przegranej.
Kto może uzyskać zwolnienie?
Osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Osoba prawna lub spółka musi wykazać, że nie ma dostatecznych środków. Niektóre kategorie spraw są zwolnione z mocy ustawy – m.in. pracownik wnoszący powództwo (przy wartości sporu do 50 000 zł), strona dochodząca alimentów, osoba zgłaszająca wniosek o ubezwłasnowolnienie, konsument w sprawach o uznanie klauzul za niedozwolone.
Jak złożyć wniosek?
Wniosek składa się na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma się toczyć – najlepiej razem z pozwem lub środkiem zaskarżenia. Obowiązkowym załącznikiem jest urzędowy formularz „Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania”. Warto dołączyć zaświadczenia o dochodach, decyzje o zasiłkach, wyciągi bankowe, rachunki, dokumentację leczenia.
Zakres zwolnienia
Zwolnienie może być całkowite albo częściowe – np. do określonej kwoty, ułamka opłaty lub tylko od opłaty od pozwu bez wydatków (np. bez kosztów biegłego). Sąd może też odmówić i wtedy przysługuje zażalenie.
Czego zwolnienie nie obejmuje?
Zwolnienie dotyczy opłat i wydatków na rzecz Skarbu Państwa. Nie zwalnia z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi, jeżeli przegrasz sprawy – w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nie oznacza też automatycznie pełnomocnika z urzędu; o niego składa się osobny wniosek.
Uwaga na nieprawdziwe oświadczenia
Podanie nieprawdziwych danych może skutkować cofnięciem zwolnienia, obowiązkiem uiszczenia wszystkich opłat oraz grzywną.
Art. 96–118 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398 z późn. zm.)
Pan Krzysztof, utrzymujący się z renty 1 700 zł, chce wnieść pozew o zapłatę 40 000 zł (opłata 2 000 zł). Razem z pozwem składa wniosek o zwolnienie od kosztów i formularz oświadczenia. Sąd zwalnia go od opłaty w całości, ale zaznacza, że w razie przegranej będzie musiał zwrócić pozwanemu koszty jego pełnomocnika.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie znajdę formularz oświadczenia?
Na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości i w biurach obsługi interesantów sądów. Bez tego formularza sąd wezwie do uzupełnienia braków.
Czy mogę wnioskować też o adwokata z urzędu?
Tak, ale to odrębny wniosek (art. 117 k.p.c.) – można go złożyć w tym samym piśmie, dołączając to samo oświadczenie majątkowe.
Czy zwolnienie działa na całe postępowanie?
Tak, obejmuje też postępowanie odwoławcze i egzekucyjne w tej sprawie, chyba że sąd je ograniczył lub cofnął po zmianie sytuacji majątkowej.