Termin zawity
Termin zawity to termin, po którego upływie uprawnienie wygasa. Różni się od przedawnienia – sąd bierze go pod uwagę z urzędu, a upływu nie da się „obejść” zarzutem.
Czym jest termin zawity
Termin zawity, nazywany też prekluzyjnym, to termin prawa materialnego, po którego upływie uprawnienie wygasa. Pojęcie nie ma definicji ustawowej – wynika z konstrukcji poszczególnych przepisów i z dorobku doktryny oraz orzecznictwa.
Czym różni się od przedawnienia
Różnica jest zasadnicza i praktyczna:
- Przedawnienie nie likwiduje roszczenia. Dłużnik zyskuje jedynie prawo do odmowy spełnienia świadczenia, a zobowiązanie istnieje dalej jako tak zwane zobowiązanie naturalne.
- Termin zawity powoduje, że uprawnienie po prostu wygasa. Nie ma czego dochodzić.
Drugą różnicą jest sposób uwzględniania. Skutek upływu terminu zawitego sąd bierze pod uwagę niezależnie od stanowiska stron, podczas gdy przy przedawnieniu regułą jest zarzut dłużnika – z zastrzeżeniem, że wobec konsumenta sąd bada przedawnienie z urzędu.
Przykład terminu zawitego
Klasycznym przykładem jest uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu lub groźby. Uprawnienie to wygasa z upływem roku – w razie błędu od jego wykrycia, a w razie groźby od chwili, kiedy stan obawy ustał.
Jak rozpoznać, z jakim terminem masz do czynienia
Nie da się tego ocenić po samej długości terminu. Trzeba przeczytać przepis: jeżeli mówi, że uprawnienie wygasa, jest to zwykle termin zawity; jeżeli mówi, że roszczenie przedawnia się, stosuje się reguły o przedawnieniu. W razie wątpliwości warto sprawdzić to z prawnikiem, bo od kwalifikacji zależy, czy sprawę da się jeszcze prowadzić.
Pojęcie doktrynalne, bez definicji ustawowej. Przykład terminu zawitego: art. 88 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dla porównania instytucja przedawnienia: art. 117–125 k.c.
Pan Piotr podpisał umowę pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej. Błąd wykrył w marcu. Na złożenie drugiej stronie pisemnego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych ma rok od wykrycia błędu – po tym czasie uprawnienie wygasa i nie można go przywrócić.
Najczęściej zadawane pytania
Czy termin zawity można przywrócić?
Co do zasady nie. Instytucja przywrócenia terminu dotyczy terminów procesowych, a nie materialnoprawnych terminów zawitych.
Czy sąd sam sprawdzi upływ terminu zawitego?
Tak, skutek wygaśnięcia uprawnienia sąd uwzględnia niezależnie od tego, czy strona się na niego powoła.
Czy każdy roczny termin w Kodeksie cywilnym jest zawity?
Nie. O charakterze terminu decyduje treść przepisu, a nie jego długość.