Właściwość sądu
Właściwość odpowiada na pytanie: do którego sądu złożyć pozew. Rzeczowa decyduje o szczeblu (rejonowy czy okręgowy), miejscowa – o mieście. Pozew złożony do niewłaściwego sądu nie przepada – sąd przekaże go właściwemu.
Właściwość rzeczowa – rejonowy czy okręgowy?
Zasadą jest właściwość sądu rejonowego. Sąd okręgowy rozpoznaje w I instancji m.in. sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przekracza 100 000 zł, a także – niezależnie od wartości – sprawy o rozwód i separację, ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka, ochronę dóbr osobistych, prawa autorskie oraz roszczenia z prawa prasowego.
Właściwość miejscowa – które miasto?
Zasada ogólna: sąd miejsca zamieszkania (lub siedziby) pozwanego.
Właściwość przemienna – powód może wybrać: sąd miejsca wykonania umowy, miejsca zdarzenia wyrządzającego szkodę, miejsca położenia zakładu przy sprawach związanych z jego działalnością.
Właściwość wyłączna – tylko jeden sąd: sprawy o własność i posiadanie nieruchomości (sąd jej położenia), sprawy spadkowe (ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy), sprawy ze stosunku małżeństwa (ostatnie wspólne miejsce zamieszkania).
Sprawy pracownicze i konsumenckie
Pracownik może pozwać pracodawcę przed sąd miejsca wykonywania pracy albo siedziby pracodawcy. Konsument ma ułatwienia: powództwo przeciwko przedsiębiorcy może wytoczyć przed sąd swojego miejsca zamieszkania, a przedsiębiorca może pozwać konsumenta wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania konsumenta.
Umowa o właściwość i skutki błędu
Strony mogą w umowie wskazać sąd (prorogacja), ale nie w zakresie właściwości wyłącznej i nie w sposób krzywdzący konsumenta – takie klauzule bywają uznawane za niedozwolone. Jeśli pozew trafi do niewłaściwego sądu, sąd przekazuje sprawę właściwemu (art. 200 k.p.c.); czynności pozostają w mocy, więc termin uważa się za zachowany.
Art. 15–46 (właściwość rzeczowa i miejscowa) oraz art. 200 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
Pani Iwona z Radomia kupiła w internetowym sklepie z Gdańska wadliwy sprzęt za 6 000 zł. Jako konsumentka może wnieść pozew do sądu rejonowego w Radomiu, mimo że siedziba sprzedawcy jest w Gdańsku.
Najczęściej zadawane pytania
Co, jeśli pomylę sąd?
Sąd nie odrzuci pozwu z tego powodu – wyda postanowienie o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu. Stracisz jednak kilka tygodni.
Jak liczyć wartość przedmiotu sporu?
To kwota główna roszczenia bez odsetek i kosztów; przy świadczeniach powtarzających się (np. czynsz) – suma za rok, przy alimentach – za rok.
Który sąd rozpozna sprawę spadkową?
Sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy – to właściwość wyłączna.