Zachowek
Zachowek to minimalna część spadku, która przysługuje najbliższym członkom rodziny spadkodawcy – nawet jeśli zostali pominięci w testamencie.
Czym jest zachowek?
Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która chroni interesy najbliższej rodziny zmarłego. Jeśli spadkodawca w testamencie przekazał cały majątek innym osobom – np. przyjacielowi, fundacji czy dalekiemu krewnemu – osoby najbliższe (dzieci, małżonek, rodzice) mogą domagać się zapłaty określonej kwoty pieniężnej od spadkobiercy testamentowego.
Innymi słowy: zachowek gwarantuje, że najbliższa rodzina nie zostanie całkowicie pozbawiona udziału w majątku zmarłego, niezależnie od treści testamentu.
Komu przysługuje zachowek?
Prawo do zachowku mają wyłącznie trzy grupy osób, które byłyby powołane do spadku z ustawy (gdyby nie było testamentu):
Zstępni (dzieci, wnuki) – to najczęstsza grupa uprawnionych. Małżonek spadkodawcy – o ile w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim. Rodzice spadkodawcy – ale tylko wtedy, gdy spadkodawca nie miał dzieci.
Ile wynosi zachowek?
Wysokość zachowku zależy od sytuacji uprawnionego:
Osoby małoletnie oraz trwale niezdolne do pracy mają prawo do 2/3 wartości udziału spadkowego, który przypadałby im przy dziedziczeniu ustawowym. Pozostali uprawnieni mogą żądać 1/2 wartości tego udziału.
Jak obliczyć zachowek?
Aby obliczyć zachowek, należy ustalić tzw. substrat zachowku, czyli wartość spadku powiększoną o darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia. Następnie oblicza się udział spadkowy, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, i mnoży go przez odpowiedni ułamek (1/2 lub 2/3).
Art. 991–1011 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.)
Pan Jan zmarł, zostawiając majątek warty 600 000 zł. W testamencie wszystko zapisał swojej partnerce. Pan Jan miał dwoje dorosłych dzieci – Annę i Piotra. Gdyby nie testament, każde z nich dziedziczyłoby po 1/2, czyli 300 000 zł. Zachowek wynosi 1/2 tej kwoty, więc Anna i Piotr mogą żądać od partnerki ojca po 150 000 zł każde.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można się zrzec zachowku za życia spadkodawcy?
Tak, ale tylko w drodze umowy ze spadkodawcą zawartej w formie aktu notarialnego. Jest to tzw. umowa o zrzeczenie się dziedziczenia, która obejmuje również zrzeczenie się prawa do zachowku.
W jakim terminie przedawnia się roszczenie o zachowek?
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. Po tym terminie nie można skutecznie dochodzić zapłaty zachowku przed sądem.
Czy darowizny za życia wpływają na wysokość zachowku?
Tak. Przy obliczaniu zachowku do spadku dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. Oznacza to, że nawet jeśli spadkodawca rozdysponował majątek za życia, uprawnieni mogą dochodzić zachowku od obdarowanych.