Urlop wypoczynkowy
Urlop wypoczynkowy to płatne dni wolne od pracy, które przysługują każdemu pracownikowi – 20 lub 26 dni rocznie, w zależności od stażu pracy.
Czym jest urlop wypoczynkowy?
Urlop wypoczynkowy to coroczna, nieprzerwana przerwa w pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jest prawem niezbywalnym – pracownik nie może się go zrzec ani zamienić na pieniądze (z wyjątkiem ekwiwalentu przy rozwiązaniu umowy).
Wymiar urlopu
Wymiar urlopu zależy od ogólnego stażu pracy (wliczając okresy nauki): 20 dni – przy stażu poniżej 10 lat, 26 dni – przy stażu 10 lat i więcej. Do stażu wlicza się m.in.: ukończenie szkoły wyższej (8 lat), liceum (4 lata), szkoły policealnej (6 lat).
Nowe zasady liczenia stażu (2026 r.): do stażu pracy wlicza się także okresy wykonywania umowy zlecenia i prowadzenia działalności gospodarczej objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi – od 1 stycznia 2026 r. w sektorze finansów publicznych i od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców. Dzięki temu wymiar urlopu może wzrosnąć z 20 do 26 dni. Szczegóły w haśle staż pracy.
Zasady udzielania
Urlop powinien być udzielany zgodnie z planem urlopów ustalonym przez pracodawcę. Co najmniej jedna część urlopu powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko w wyjątkowych okolicznościach – musi wtedy pokryć koszty odwołania.
Urlop zaległy
Niewykorzystany urlop przechodzi na rok następny jako urlop zaległy. Pracodawca ma obowiązek udzielić go do 30 września następnego roku. Roszczenie o urlop przedawnia się po 3 latach. Przy rozwiązaniu umowy przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.)
Pani Ewa ukończyła studia wyższe (8 lat do stażu) i pracuje na etacie od 3 lat, a wcześniej 5 lat prowadziła działalność gospodarczą. Po wejściu nowych zasad liczenia stażu przedstawia zaświadczenie z ZUS – jej staż przekracza 10 lat, więc od tego momentu ma prawo do 26 dni urlopu zamiast 20. Urlopu za bieżący rok niewykorzystanego do 31 grudnia pracodawca musi jej udzielić najpóźniej do 30 września roku następnego.
Najczęściej zadawane pytania
Ile dni urlopu przysługuje w pierwszej pracy?
W pierwszym roku pracy urlop nabywa się z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru rocznego (czyli zwykle 1 dzień i 8 godzin miesięcznie). Pełny wymiar roczny przysługuje dopiero w kolejnym roku kalendarzowym.
Czy pracodawca może wysłać na urlop bez zgody pracownika?
Co do zasady nie – urlop udziela się w terminie uzgodnionym z pracownikiem. Wyjątki to urlop zaległy (pracodawca może go udzielić jednostronnie do 30 września) oraz urlop w okresie wypowiedzenia.
Czy można zamienić urlop na pieniądze?
Nie w czasie trwania zatrudnienia – prawo do urlopu jest niezbywalne. Ekwiwalent pieniężny wypłaca się tylko wtedy, gdy urlop nie został wykorzystany do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.