Zgwałcenie
Zgwałcenie to doprowadzenie innej osoby do obcowania płciowego bez jej zgody. Od 2014 r. jest ścigane z urzędu, a od 2025 r. przepis wprost odwołuje się do braku świadomej i dobrowolnej zgody.
Definicja
Zgodnie z art. 197 Kodeksu karnego przestępstwo popełnia ten, kto doprowadza inną osobę do obcowania płciowego przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub mimo braku jej zgody. Nowelizacja obowiązująca od 2025 r. przeniosła punkt ciężkości na brak świadomej i dobrowolnej zgody – to tzw. model „tak znaczy tak”.
Ściganie z urzędu
Od 27 stycznia 2014 r. zgwałcenie jest ścigane z urzędu, a nie na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że po otrzymaniu informacji o przestępstwie organy ścigania mają obowiązek wszcząć postępowanie niezależnie od woli osoby pokrzywdzonej. Wcześniejsza konstrukcja wniosku o ściganie została uchylona.
Typy kwalifikowane
Surowszej karze podlega m.in. zgwałcenie wspólnie z inną osobą, wobec małoletniego poniżej 15 lat, wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego lub rodzeństwa, ze szczególnym okrucieństwem albo z posłużeniem się bronią.
Ochrona osoby pokrzywdzonej
Przesłuchanie pokrzywdzonego odbywa się co do zasady tylko raz, przez sąd, w przyjaznych warunkach, z możliwością udziału psychologa. Rozprawa toczy się z wyłączeniem jawności. Pokrzywdzony ma prawo do pełnomocnika, a w razie trudnej sytuacji materialnej – do pełnomocnika z urzędu.
Gdzie szukać pomocy
Zawiadomienie można złożyć na policji lub w prokuraturze – ustnie do protokołu albo pisemnie. Wsparcie oferują m.in. Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” (800 12 00 02) oraz Fundusz Sprawiedliwości.
Art. 197 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.), z uwzględnieniem nowelizacji zmieniającej definicję zgwałcenia obowiązującej od 2025 r.
Osoba pokrzywdzona zgłasza zdarzenie na policji kilka tygodni po nim. Nawet jeśli później nie chce brać udziału w postępowaniu, prokuratura prowadzi sprawę dalej – od 2014 r. zgwałcenie ścigane jest z urzędu i pokrzywdzony nie może „cofnąć wniosku”.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zgwałcenie jest ścigane na wniosek?
Nie. Od 27 stycznia 2014 r. przestępstwo z art. 197 Kodeksu karnego ścigane jest z urzędu. Wcześniejszy wymóg złożenia wniosku przez pokrzywdzonego został uchylony.
Co zmieniła nowelizacja definicji z 2025 r.?
Przepis wprost obejmuje sytuacje, w których sprawca doprowadza do obcowania płciowego mimo braku świadomej i dobrowolnej zgody drugiej osoby – nie jest konieczne wykazanie przemocy, groźby czy podstępu.
Po jakim czasie przedawnia się to przestępstwo?
Terminy przedawnienia są długie i zależą od zagrożenia karą oraz od tego, czy pokrzywdzony był małoletni – w takich przypadkach karalność nie może ustać przed ukończeniem przez niego 40. roku życia.