Wniosek o ściganie
Wniosek o ściganie to oświadczenie pokrzywdzonego, bez którego prokuratura nie może prowadzić postępowania w przypadku niektórych przestępstw.
Czym jest wniosek o ściganie?
Niektóre przestępstwa są ścigane na wniosek pokrzywdzonego – oznacza to, że prokuratura i policja nie mogą z własnej inicjatywy wszcząć postępowania. Dopiero gdy pokrzywdzony złoży wniosek o ściganie, organy mogą podjąć działania. To kompromis między interesem publicznym a prawem ofiary do decydowania o swoich sprawach.
Które przestępstwa wymagają wniosku?
Na wniosek ścigane są m.in.: groźba karalna, stalking (uporczywe nękanie), kradzież na szkodę osoby najbliższej, nieumyślne uszkodzenie ciała, a także oszustwo na szkodę osoby najbliższej. Ustawodawca uznał, że w tych przypadkach pokrzywdzony powinien sam zdecydować, czy chce uruchamiać postępowanie karne.
Ważne: zgwałcenie (art. 197 k.k.) nie jest przestępstwem wnioskowym. Od 27 stycznia 2014 r. jest ścigane z urzędu – wystarczy zawiadomienie o przestępstwie od dowolnej osoby, a organy mają obowiązek wszcząć postępowanie także bez wniosku pokrzywdzonego.
Jak złożyć wniosek?
Wniosek składa się ustnie do protokołu lub na piśmie na policji lub w prokuraturze. Nie wymaga szczególnej formy – wystarczy oświadczenie woli pokrzywdzonego, że żąda ścigania sprawcy. Wniosek jest niepodzielny – obejmuje wszystkich uczestników przestępstwa.
Cofnięcie wniosku
Wniosek można cofnąć za zgodą prokuratora (w postępowaniu przygotowawczym) lub sądu (w postępowaniu sądowym) – do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie. Cofnięcie jest nieodwołalne: nie można ponownie złożyć wniosku w tej samej sprawie. Cofnięcie wniosku nie ma natomiast znaczenia przy przestępstwach ściganych z urzędu, takich jak zgwałcenie – tam postępowanie toczy się niezależnie od woli pokrzywdzonego.
Art. 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 37 z późn. zm.); art. 197 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
Pani Karolina padła ofiarą uporczywego nękania przez byłego partnera. Stalking (art. 190a k.k.) jest ścigany na wniosek, więc policja poprosiła ją o złożenie wniosku o ściganie – dopiero wtedy wszczęto postępowanie. Inaczej byłoby przy zgwałceniu: to przestępstwo ścigane z urzędu, więc wystarcza samo zawiadomienie i organy muszą działać nawet bez wniosku pokrzywdzonej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zgwałcenie jest ścigane na wniosek?
Nie. Od 27 stycznia 2014 r. zgwałcenie jest ścigane z urzędu. Organy ścigania mają obowiązek wszcząć postępowanie po otrzymaniu informacji o przestępstwie, niezależnie od tego, czy pokrzywdzony złoży wniosek.
Czy wniosek o ściganie można cofnąć?
Tak, przy przestępstwach wnioskowych – za zgodą prokuratora lub sądu, do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie. Cofnięcie jest ostateczne i nie można ponownie złożyć wniosku w tej samej sprawie.
Czym wniosek o ściganie różni się od zawiadomienia o przestępstwie?
Zawiadomienie to informacja o możliwości popełnienia przestępstwa – może je złożyć każdy. Wniosek o ściganie to dodatkowe oświadczenie pokrzywdzonego, wymagane tylko przy przestępstwach wnioskowych, bez którego postępowania nie można prowadzić.